Πώς εξηγείται ότι ο πιο ισχυρός άνθρωπος στη γη χρησιμοποιεί λεξιλόγιο επιπέδου πεντάχρονου; Χρησιμοποιεί συνεχώς απλοϊκούς όρους όπως καλό και κακό. Δηλαδή, αυτά που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τον κόσμο, σε παιδιά που δεν έχουν ακόμη μάθει τις πιο σύνθετες λέξεις.
Οι περισσότεροι έξυπνοι άνθρωποι δυσκολεύονται να καταλάβουν γιατί η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος δεν πείθεται από τα "ανώτερα" και πολύ πιο "ορθολογικά" επιχειρήματα τους και επιμένει να ψηφίζει ανθρώπους που είναι φαινομενικά λιγότερο ικανοί να κυβερνήσουν. Γιατί τόσοι πολλοί συμπολίτες γύρω μας απορρίπτουν την επιστήμη, την ιατρική και ακόμη και τους δημοκρατικούς θεσμούς;
Δεν είναι αυτές οι δομές που οι οργανωμένες κοινωνίες έθεσαν σε εφαρμογή για να ωφελούμαστε όλοι; Άρα όλοι αυτοί οι θυμωμένοι άνθρωποι που τις απορρίπτουν, δεν ζημιώνουν τον εαυτό τους; Γιατί κάποιοι άνθρωποι φτάνουν ακόμη και στο σημείο να υποστηρίζουν χώρες και πολιτικά συστήματα που πολεμούν τη δική τους χώρα;
Είναι φως φανάρι το πράγμα. Πρέπει να είναι τόσο πολύ ηλίθιοι και κακοί ενώ "εμείς" είμαστε τόσο έξυπνοι και καλοί.
Λυπάμαι που σου χαλάω το παραμύθι της πνευματικής ανωτερότητάς, αλλά ξέρουν ακριβώς τι κάνουν. Και ναι, λειτουργεί τέλεια γι' αυτούς. Ναι, οι πράξεις τους προκαλούν οικονομική ζημιά στην κοινωνία. Αλλά αυτό γίνεται εκ προθέσεως, καθώς πράγματι προσπαθούν να καταστρέψουν ένα "σύστημα" που τους έχει τοποθετήσει στον πάτο της τροφικής αλυσίδας.
Αν 10 άνθρωποι είναι να μοιραστούν ένα ποσό 100 νομισμάτων κάθε μήνα, προφανώς αρχικά θα δώσουμε 10 νομίσματα στον καθένα. Αλλά κάθε ένας από αυτούς τους ανθρώπους έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, που τον κάνουν περισσότερο ή λιγότερο ανταγωνιστικό σε αυτό το συγκεκριμένο παιχνίδι ή σύστημα (όπως κι αν θες να το ονομάσεις).
Αν προσθέσουμε και τις σωρευτικές επιδράσεις της χρήσης της οικονομικής δύναμης που μόλις απέκτησες για να παγιώσεις και να επεκτείνεις την ανταγωνιστικότητά σου, τότε γίνεται ηλίου φαεινότερον το γιατί δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει μια ισότιμη και δίκαιη κοινωνία. Άρα, μετά από αρκετό χρόνο, κάποιοι άνθρωποι θα ανέβουν στα 20 νομίσματα τον μήνα και άλλοι θα πέσουν στα 4.
Ο Ιταλός πολυμαθής Vilfredo Pareto παρατήρησε το 1906 ότι στην Ιταλία, το πλουσιότερο 20% των ανθρώπων κατείχε το 80% της γης. Αυτό έγινε γνωστό ως η αρχή του Pareto και χρησιμοποιείται ευρέως στις επιχειρήσεις και τα χρηματοοικονομικά ακόμη και σήμερα.
Από καθαρή σύμπτωση, επίσης περίπου το 1906, ο Αμερικανός οικονομολόγος Max Otto Lorenz δημοσίευσε ένα δοκίμιο που περιέγραφε αυτό που έγινε γνωστό ως καμπύλη Lorenz. Είναι μια μέθοδος για να απεικονίσουμε την ανισότητα στην κατανομή του πλούτου.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1912, ο Ιταλός στατιστικολόγος Corrado Gini δημιούργησε τον συντελεστή Gini για να μετρά την ανισότητα μέσα σε κάθε σύστημα που περιγράφεται από την καμπύλη Lorenz. Δυστυχώς δεν υπάρχουν παγκοσμίως αποδεκτές διαχρονικές μετρήσεις του συντελεστή Gini.
Ωστόσο οι περισσότερες έρευνες πάνω στο θέμα συμφωνούν ότι η ανισότητα αυξάνεται. Για παράδειγμα ο Branko Milanovic της ερευνητικής ομάδας της Παγκόσμιας Τράπεζας γράφει ότι: "Η εισοδηματική ανισότητα έχει αυξηθεί κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα αντί να μειωθεί όπως αναμενόταν".
Άρα, για να συνοψίσω και να καταλήξω επιτέλους σε αυτό που θέλω να πω, η εισοδηματική ανισότητα δεν είναι ένα "αφηρημένο αίσθημα". Έχει μελετηθεί και μετρηθεί εκτενώς. Υπάρχουν πράγματι πολλοί άνθρωποι που έχουν κακή ποιότητα ζωής και που θα ήταν σε καλύτερη θέση αν αυτό το "παιχνίδι πόκερ" ξεκινούσε από την αρχή.
Άρα ο υποθετικός κύριος Γιάννης Παπαδόπουλος ξέρει πολύ καλά ότι τα γεγονότα και τα επιχειρήματά σου είναι "σωστά" και πιθανότατα θα οδηγούσαν την κοινωνία μας να έχει 110 νομίσματα τον μήνα αντί για 100. Αλλά αυτό θα σε πήγαινε από τα 20 νομίσματα στα 22 ενώ εκείνος θα έμενε πολύ κάτω από τα 5.
Και έτσι οι γιατροί γίνονται ξαφνικά "διεφθαρμένοι", οι επιστήμονες "παραποιούν την υπερθέρμανση του πλανήτη επειδή δωροδοκούνται από πολυεθνικές" και "οι αεροψεκασμοί χρησιμοποιούνται για να ελέγχουν τον πληθυσμό". Και όταν τους ζητάμε οποιαδήποτε απόδειξη για τα παραπάνω, έρχεται το "είσαι θύμα του συστήματος", "που ξέρεις εσύ καλύτερα" κλπ κλπ.
Δεν είναι δίκαιο το παιχνίδι, σωστά; Δεν μπορείς απλώς να αλλάζεις την πραγματικότητα μόνο και μόνο επειδή τα γεγονότα δεν σε βολεύουν, σωστά; Κι όμως μπορείς! Και το ξέρουν. Και όσο περισσότερο επιμένεις σε αυτό το αφήγημα του δίκαιου παιχνιδιού, τόσο περισσότερο κερδίζουν.
Το 1986, τέσσερα χρόνια μετά τον πόλεμο Αργεντινής - Μεγάλης Βρετανίας για τα Νησιά Φώκλαντ, παίχτηκε στην Πόλη του Μεξικού ο πιο διάσημος αγώνας στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Η Αργεντινή αντιμετώπισε την Αγγλία για τα προημιτελικά του μουντιάλ του 1986. Τα πάθη είχαν φουντώσει και στις δύο χώρες.
Σε εκείνο το ιστορικό παιχνίδι, ο Diego Maradona σημείωσε τα δύο πιο διάσημα γκολ στην ιστορία του αθλήματος, με διαφορά λιγότερη από πέντε λεπτά μεταξύ τους, μπροστά σε ένα πλήθος 115.000 ανθρώπων.
Το δεύτερο ήταν μια απίστευτη solo κούρσα 55 μέτρων στην οποία ο Maradona διέλυσε την άμυνα της Αγγλίας και έστειλε την ομάδα του στον επόμενο γύρο και τελικά στην κατάκτηση του παγκοσμίου κυπέλλου του 1986. Έγινε γνωστό ως "το γκολ του αιώνα".
Αλλά σήμερα μας ενδιαφέρει το πρώτο. Το πέτυχε παράνομα χρησιμοποιώντας το χέρι του και βρισκόταν επίσης σε παράνομη θέση οφσάιντ. Παρ' όλα αυτά έμεινε στην ιστορία ως "το Χέρι του Θεού".
Τότε δεν υπήρχε "Video Assistant Referee" όπως σήμερα. Κάθε φορά που ο διαιτητής έκανε λάθος, το παιχνίδι απλώς συνέχιζε. Τέτοια λάθη θεωρούνταν μέρος του παιχνιδιού και ποτέ δεν "διορθώνονταν" μετά από οποιαδήποτε επανεξέταση.
Άρα ουσιαστικά δεν θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι τεχνικά μιλώντας, με το γράμμα (και με το πνεύμα) του νόμου, ο Maradona δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε στεφθεί παγκόσμιος πρωταθλητής. Όμως η ιστορία έγραψε ότι από εκείνη την ημέρα και για τα επόμενα 36 χρόνια, ο Diego Maradona θα θεωρούνταν ευρέως ως ο κορυφαίος ποδοσφαιριστής όλων των εποχών.
Έτσι ο Maradona αψήφησε τους κανόνες του παιχνιδιού και έγραψε το όνομά του με χρυσά γράμματα στην ιστορία. Αν ήσουν στη θέση του Maradona εκείνη ακριβώς τη στιγμή στον χωροχρόνο, θα είχες χρησιμοποιήσει το χέρι σου για να πετύχεις αυτό το παράνομο γκολ; Θα είχες αδράξει την ευκαιρία (όπως αυτός) να περάσεις στην ιστορία;
Ή θα άφηνες την ευκαιρία να περάσει και θα γινόσουν "απλώς" κάποιος τόσο διάσημος όσο ο Johan Cruyff; Δηλαδή, ευρέως θεωρούμενος από δημοσιογράφους και φανατικούς του ποδοσφαίρου ως εξαιρετικά επιδραστικός για το άθλημα και μέλος σε πολλές λίστες best-of, αλλά όχι Ο GOAT, όχι ο βασιλιάς του παιχνιδιού, όχι ένας παγκόσμιος πρωταθλητής;
Έτσι λειτουργούμε όλοι μας στη ζωή. Προσπαθούμε να πάρουμε αύξηση στη δουλειά, προσπαθούμε να κάνουμε το γκομενάκι να γουστάρει εμάς περισσότερο, προσπαθούμε να παρκάρουμε πρώτοι πριν προλάβει άλλος τη θέση. Κανείς μας δεν δίνει δεκάρα για κανόνες, λογικές, και ειδικά για το συλλογικό όφελος της κοινωνίας μας.
Άρα ο υποθετικός κύριος Γιάννης Παπαδόπουλος έχει κάθε λόγο να εύχεται την κατάπτωση της κοινωνίας. Με τη δική του οπτική, είναι κολλημένος σε ένα παιχνίδι πόκερ όπου κάποιος χοντρός περίεργος τύπος που καπνίζει κουβανέζικα πούρα έχει μαζέψει σχεδόν όλα τα λεφτά στο τραπέζι. Ποιος νοιάζεται αν το άξιζε ή όχι; Είναι ώρα με κάποιον τρόπο να ανακατευτούν ξανά τα χρήματα ή ακόμη καλύτερα, να παίξουμε ένα εντελώς νέο παιχνίδι.
Ακόμη κι αν συλλογικά η ικανότητα του συστήματος πέσει από τα 100 νομίσματα στα 80, το ανακάτεμα που θα προκύψει θα μπορούσε να τον πάει από τα 4 νομίσματα στα 8. Το αποτέλεσμα φαίνεται ακόμη πιο ελκυστικό αν λάβουμε υπόψη ότι ο υποθετικός του ανταγωνιστής "Κακός Μήτσος" θα χάσει 12 από τα 20 νομίσματά του.
Έχουμε δημιουργήσει κοινωνίες τόσο υπερβολικά άνισες, που όλο και περισσότεροι άνθρωποι γύρω μας έχουν άμεσο συμφέρον από μια επικείμενη καταστροφή τους. Ειδικά αν βάλουμε στην εξίσωση και την καθημερινή επίδειξη πλούτου από διάσημους ηθοποιούς, αθλητές, κλπ, τότε είναι πανεύκολο να καταλάβει κανείς γιατί ο Γιάννης Παπαδόπουλος έγινε σιγά σιγά τόσο φανατικά αντισυστημικός.
Προσπαθείς πολύ να πείσεις τους ανθρώπους για "πράγματα" χρησιμοποιώντας "επιχειρήματα" που είναι ενάντια στα άμεσα συμφέροντά τους. Προσπαθείς να τους κάνεις να αποδεχτούν απόψεις που αν εφαρμοζόταν, θα μείωναν το βιοτικό τους επίπεδο και την ευημερία τους. Προφανώς το κάνεις αυτό για να διατηρήσεις τις δικές σου καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Φυσικά και αψηφούν επίτηδες τη λογική σου. Προσπαθούν να αλλάξουν το παιχνίδι, να ρίξουν τη δική σου ποιότητα ζωής ώστε να βελτιώσουν τη δική τους.
Πιστεύεις ότι αυτό θα αλλάξει ποτέ αν απλώς βρεις "λίγο καλύτερα επιχειρήματα";
Το ενδιαφέρον που έχεις για τη βελτίωση της κοινωνίας μας δεν είναι καθολικά αποδεκτό. Το παιχνίδι που λέγεται ζωή είναι χαοτικό. Δεν μπορείς να οχυρώνεσαι πίσω από ένα απλοϊκό σύνολο κανόνων, που κατά διαβολική σύμπτωση καταλήγουν με εσένα να έχεις τα 20 νομίσματα.
Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα διαγώνισμα λυκείου όπου οι εξυπνότεροι κερδίζουν. Είναι μάχη για πλούτο και καλοπέραση. Παίζεις λάθος παιχνίδι. Όσο περισσότερο μένεις στη νοοτροπία του "πάμε με τους κανόνες", τόσο περισσότερο εκείνοι κερδίζουν.
Και όπως το περιέγραψαν τέλεια οι αρχαίοι φιλόσοφοι, Adam Nathaniel Yauch και Tom Cushman: Πρέπει να παλέψεις για το δικαίωμά σου να κάνεις πάρτυ.
This post is also available in english: This is why smart people are losing the fight.
